The Melancholy Death of Oyster Boy and Other Stories


การแปลเป็นศาสตร์และศิลป์ที่ยากและละเอียดอ่อนมาก เพราะผู้แปลจะต้องมีความรู้ทั้งภาษาต้นทางและภาษาปลายทางอย่างลึกซึ้ง ใครก็ตามที่หาญกล้ามาแปลหนังสือขายต้องทำใจว่ามีโอกาสโดนตำหนิ ๑๐๐ เปอร์เซ็นต์เต็ม (ฮา…)

เป็นเรื่องยากระดับมากที่สุดที่จะทำงานแปลออกมาดีได้อย่างใจคนอ่านทุกคน

มีหนังสือเล่มหนึ่งเป็นตัวอย่างที่น่าถกเถียงว่าคนแปล แปลความได้ดีหรือไม่ดี คือเรื่อง เดอะเมลันคอลีเดธออฟออยสเตอร์บอยแอนด์อัตเธอร์สตอรีส์ (The Melancholy Death of Oyster Boy and Other Stories)บทกวีของทิม เบอร์ตัน แปลโดยปราย พันแสง พิมพ์ครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๔๔

The Melancholy Death of Oyster Boy and Other Stories

จำได้ว่าเมื่อตอนอ่านสมัยพิมพ์ครั้งแรกวาดหวังเอาไว้สูง ด้วยคิดว่าผู้แปลจะรู้จักตัวตนของทิม เบอร์ตันเป็นอย่างดี เพราะเคยเขียนถึงทิมในคอลัมน์ (จำชื่อไม่ได้) ในนิตยสารมติชนสุดสัปดาห์ ไม่ว่าครั้งนั้นเธอจะเขียนด้วยความชอบหรือเขียนเพราะกำลังศึกษาผลงานของทิมเพื่อแปลเรื่องนี้อยู่ก็คงไม่ค่อยมีผลต่อการแปลครั้งนี้เท่าใดนัก เพราะเมื่ออ่านฉบับแปลฝีมือเธอแล้วรู้สึกแปลก ๆ ยิ่งเมื่อนำไปเทียบกับต้นฉบับแล้วรู้สึกถึงความขาด ๆ เกิน ๆ บางคำที่ต้นฉบับมีก็ตัดทิ้ง บางคำก็ใส่เข้ามาทั้งที่ต้นฉบับไม่ได้กล่าวถึง บางทีเรียงประโยคแปลกไปจากต้นฉบับทำให้หงุดหงิดรำคาญใจ

พยายามเอาใจไปใส่ในความคิดของผู้แปล บางทีอาจจะอยากเก็บความ (แต่ไม่เก็บคำ) เพื่อให้ได้เนื้อหาสาระอย่างที่ทิม เบอร์ตันตั้งใจนำเสนอ แต่ทำใจยอมรับยากจริงจริง

ที่แย่ที่สุดคือรู้สึกว่าปราศจากบรรยากาศของทิม เบอร์ตัน

เริ่มตั้งแต่หน้าปก

ฉบับแปลตั้งชื่อเรื่องว่า “เด็กชายหอยนางรม” จากชื่อเต็มของหนังสือเล่มนี้คือ The Melancholy Death of Oyster Boy and Other Stories คงจะมีเหตุผลอะไรหลายอย่าง เช่น หน้าปกลอกต้นฉบับมาทั้งดุ้นอยู่แล้วไม่จำเป็นต้องเขียนชื่อเต็มก็ได้…หรืออาจจะมีเหตุผลอื่นเช่น “เด็กชายหอยนางรม” ก็แปลกและขายได้ในตัว แถมยังสั้น จำง่าย

ถึงแม้ว่าจะมีชื่อภาษาอังกฤษกำกับเอาไว้ แต่เห็นแล้วก็ยังเกิดความรู้สึกว่าคนแปลไม่เคารพต้นฉบับเท่าไหร่ รวมไปถึงไม่เข้าใจบรรยากาศภายในเนื้อหา – หรือจะว่าไป – ไม่เข้าใจบรรยากาศงานของทิม เบอร์ตัน

(สิ่งที่เขียนต่อไปนี้อาจจะไม่ถูกต้อง แต่คิดแบบนี้จริง คือ) มันควรมีเหตุผลที่ตั้งชื่อเรื่องว่า The Melancholy Death of Oyster Boy & Other Stories แทนที่จะเป็น Oyster Boy เพราะจุดสำคัญของเรื่องอยู่ที่ความตายของเด็กชายหอยนางรม ไม่ได้อยู่ที่ตัวเด็กชายหอยนางรม

วิธีและสาเหตุการตายของเด็กชายหอยนางรมต่างหากที่เป็นเนื้อหาสาระ

แต่เรื่องการแปลชื่อเรื่องก็ไม่ใช่เรื่องง่าย อันนี้เป็นที่ยอมรับกันทั่วไป อย่าง Harry Potter and the Philosopher’s Stone (หรือ Harry Potter and the Sorcerer’s Stone ในพากย์อเมริกา) พอมาเป็นภาษาไทยใช้ชื่อ แฮรี พอตเตอร์กับศิลาอาถรรพ์ มันก็ออกมาดูดีกว่า หินพ่อมด หรือ ศิลานักปราชญ์ มาก

หรือที่คุณรงค์ วงษ์สวรรค์เคยเขียนไว้ที่ไหนสักแห่งเกี่ยวกับการแปลชื่อนิยาย Call of the Wild ซึ่งพากย์ไทยหลายลีลา อย่าง “เสียงเพรียกจากพงไพร” (ซึ่งชอบการแปลชื่อนี้มาก) แต่คุณรงค์ตั้งคำถามว่าดินแดนขั้วโลกมีแต่น้ำแข็งแบบนั้นไม่ใช่พงไพรแน่นอน

เรื่องแบบนี้ละเอียดอ่อนและต้องพินิจไตร่ตรอง

หน้าปกและชื่อเรื่องยังไม่ทำให้หงุดหงิดใจเท่ากับเมื่อได้อ่านเนื้อใน ซึ่งแปลขัดใจคนอ่านต้นฉบับ (บางคน) มาก

ยกตัวอย่าง บทที่ชื่อ James

Unwisely, Santa offered a teddy bear to James, unaware that
He had been mauled by a grizzly earlier that year

แปลว่า

ไม่ค่อยฉลาดเท่าไหร่ ที่ซานตาคลอสให้ตุ๊กตาหมีแก่เจมส์
ช่างไม่รู้เลยหรือว่า เมื่อต้นปีที่ผ่านมา
เจมส์เพิ่งถูกหมีใหญ่ตะปบตาเหวอะไปข้าง

รู้สึกตงิด ตั้งแต่ที่แปล unaware that…เป็น ช่างไม่รู้เลยหรือว่า

จะบอกว่าแปลผิดหรือไม่? ก็คงไม่ผิด แต่อ่านต้นฉบับแล้วมันจะต้องมีสำเนียงหนักแน่นกว่าหน่อย เช่นไม่ตระหนักเลยว่าเขาเคยโดนหมีกรีซลีย์ขย้ำเอา อีกอย่าง ในต้นฉบับเขียนตรงไหนว่าตาเหวอะไปข้าง? (นอกจากในรูปประกอบ) แล้วทำไมถึงเอา “เมื่อต้นปีที่ผ่านมา” ขึ้นก่อน ในเมื่อเองไปไว้ข้างหลังก็ได้ความเหมือนกัน และเหมือนต้นฉบับ

ช่างไม่รู้เลยหรือว่า เมื่อต้นปีที่ผ่านมา
เจมส์เพิ่งถูกหมีใหญ่ตะปบตาเหวอะไปข้าง

กับ

ช่างไม่รู้เลยหรือว่า
เจมส์เพิ่งถูกหมีใหญ่ตะปบตาเหวอะไปข้างเมื่อต้นปีที่ผ่านมา

กับ

ไม่ตระหนักเลยหรือไรว่าเจมส์เพิ่งโดนหมีตะปบเมื่อต้นปีนี้เอง

(คืออ่านบรรยากาศของทิมแล้ว นึกภาพว่าเพิ่มน้ำหนักความผิดให้ซานตาคลอสว่า ทำไมไม่ตระหนัก (ถึงความจริง) ที่ว่าเขาโดนหมีตะปบ ยังเอาตุ๊กตาหมีมาให้อีก

แต่คิดว่าผู้แปลคงมีเหตุผล เพราะการแปลมีความยากตรงที่ต้องเก็บใจความสำคัญของภาษาต้นทางเอามาใส่ภาษาปลายทางโดยคนอ่านในภาษาปลายทางเข้าใจได้ง่าย เชื่อว่าเธอมีเหตุผลและไตร่ตรองรอบคอบดีแล้ว เพียงแต่อดคิดไปอีกทางไม่ได้

การอ่านเด็กชายหอยนางรม โดยทีเคยอ่าน The Melancholy Death of Oyster Boy & Other Stories มาก่อนนี่มีอาการสะดุดเป็นระยะ ความรู้สึกแบบนี้มันเกาะกินใจเวลาอ่านฉบับแปลภาษาไทย จนไม่อยากอ่านซ้ำ ทุกบท

ช่างเถอะ…

ทิ้งฉบับแปลไปดีกว่า

กลับมาอ่านต้นฉบับดีกว่า

บทกวีประกอบภาพจำนวน ๒๓ บท เล่าเรื่องแสนหวานและโศกนาฏกรรมของเด็กที่พิกลพิการน่ารังเกียจและน่าเห็นใจ

หลายคนเบือนหน้าหนี และบอกว่านี่ไม่เหมาะกับเยาวชน

แต่ความจริงมีอยู่ว่า บรรดานิทานสำหรับเด็กแต่ไหนแต่ไรมาก็โหดร้ายอยู่แล้ว!

จำได้หรือไม่ว่า “เด็กหญิงขายไม้ขีดไฟ” ประสบชะตากรรมสุดท้ายอย่างไร? ในเรื่อง “สโนไวท์” กับ “เจ้าหญิงนิทรา” เจ้าชายก็ไม่ต่างอะไรกับพวกโรคจิตที่ชอบมีเพศสัมพันธ์กับศพ “แจ็คผู้ฆ่ายักษ์” ก็คือหัวขโมยที่ลักทรัพย์แล้วฆ่าเจ้าทรัพย์!

นี่ยังไม่ได้เข้าไปล้วงลึกถึงต้นฉบับดั้งเดิม อย่าง “เจ้าหญิงนิทรา” ที่โดนเจ้าชายลักหลับจนท้อง แล้วก็คลอดลูกมาทั้งที่ยังหลับ จนเด็กที่เกิดมาดูดดื่มปลายนิ้วของนาง นั่นล่ะ คำสาปจึงสลาย…

แต่ในความโหดร้ายที่อ้างถึงนั้น ล้วนอธิบายถึงสิ่งที่เด็กต้องเผชิญในชีวิตจริงได้ทุกเรื่อง รวมถึง The Melancholy Death of Oyster Boy and Other Stories ของ ทิม เบอร์ตัน ด้วย

ความวิกล พิการ ขาดความรัก ความเข้าใจ ความใฝ่ฝันอยากจะเป็นวีรบุรุษ (แบบแปลก ๆ) ของเด็กเกิดขึ้นได้เสมอ สิ่งเหล่านี้เป็นพื้นฐานของเด็ก อย่าง (สปอย!!!) เด็กชายหอยนางรมต้องพบความตายที่น่าเศร้าเมื่อพ่อผู้เสื่อมสมรรถภาพทางเพศใช้เขาเป็นเป็นอาหารเสริมกำลังทางเพศ (ภายใต้ความเชื่อว่าหอยนางรมเพิ่มพลังทางเพศ) โดยแม่ของเขารู้เห็นเป็นใจ จะว่าไปในโลกแห่งความจริง เรามีพ่อ-แม่ที่ทำร้ายลูกของตัวเองโดยเห็นว่าเป็นทรัพย์สินอย่างหนึ่งจะทำอย่างไรก็ได้

ชีวิตมันเศร้าและแสนโหดร้าย  ยอมรับความจริงกันเสียเถอะ

ใครที่ไม่มีหนังสือเล่มนี้ แต่อยากอ่านโปรดตามไปที่ลิงค์นี้ http://homepage.eircom.net/~sebulbac/burton/home.html

Advertisements

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.