ดนตรีไทยกับดนตรีสากล


ตอนนี้อยู่ที่หลวงพระบาง ได้คุยกับฝรั่งแบบลำบากมือมากเกี่ยวกับดนตรี ดูเหมือนว่าเขาจะสนใจดนตรีของโลกตะวันออกเฉียงใต้อย่างลาว เขมร ไทย พอสมควร รู้จักวงฟองน้ำ อาจารย์ธนิสร์ ศรีกลิ่นดี จึงมีเรื่องมาเขียนต่อยอดจากการพูดคุยดังนี้

ทำไมดนตรีไทยจึงเข้ากับดนตรีสากลยากนัก เราจะมีดนตรีเพลงพิณนีโอคลาสสิคัลมิวสิค สปีด 384 กิโลเมตรต่อชั่วโมงหรือไม่ จะมีโปรเกรสซีฟอัปสราสามชั้นในเวลาไม่นานหรือเปล่า? ฮาร์ดคอร์ปี่พาทย์จะเป็นอย่างไร

ทุกวันนี้เรามีร็อกเอาะเยาะ ร็อกข้าวปุ้น วงฟองน้ำ เหล่านี้ล้วนบอกว่าดนตรีไร้พรมแดน

แต่ปัญหาแรกของดนตรีไทยกับดนตรีสากลคือแบ่งช่องเสียงไม่เท่ากัน ดนตรีไทยในที่นี้หมายถึงดนตรีไทยเดิม อันมีเครื่องประกอบด้วยระนาด ซอ ขลุ่ย ฯลฯ แต่ดั้งเดิม ไม่ใช่ดนตรีไทยสากล

ดนตรีสากล 1 อ็อกเตฟคือ 12 เซมิโทน (ครึ่งเสียง) คู่แปดของดนตรีไทย (อ็อกเตฟของไทย) มีแค่ 7 เสียง ลองนึกถึงไม้บรรทัดก็ได้ ไม้บรรทัดขนาด 1 ฟุต (สมมติว่ามันคือ 1 อ็อกเตฟ) ด้านหนึ่งบอกระยะเป็นนิ้ว อีกด้านหนึ่งบอกระยะเป็นเซนติเมตร ก็เหมือนกับระยะช่องเสียงของดนตรีสากลกับดนตรีไทย 1 อ็อกเตฟเท่ากัน แต่แบ่งช่องเสียงไว้เหลื่อมกัน

ปัญหานี้เป็นปัญหาสำคัญ เรื่องของดิสโซแนนซ์ คอนโซแนนซ์ (เสียงกลมกลืนเสียงไม่กลมกลืน) ลองนึกว่าวงดนตรีวงหนึ่งกำลังบรรเลงอยู่ แต่มีเครื่องดนตรีตัวหนึ่งตั้งเสียงเพี้ยน มันทรมานหูมากกว่าสุนทรี หรือบางคนอาจจะชอบว่ามันเป็นสุนทรีแบบหนึ่งก็แล้วแต่ใจ

เมื่อมีปัญหาก็มีคนแก้ และบางท่านเลือกแก้ด้วยการปรับเสียงเครื่องดนตรีไทยให้เป็นเสียงสากล ตัวอย่างที่เห็นชัดคืออาจารย์ธนิสร์ ศรีกลิ่นดีทำขลุ่ยให้เข้าคีย์ดนตรีสากล

และกลายเป็นคำถามสำคัญว่าสิ่งนี้สมควรหรือไม่ ข้างหนึ่งก็บอกว่าดี จะได้บรรเลงกับเครื่องสากลได้ง่าย ข้างหนึ่งก็บอกว่าไม่ดี นี่มันทำลายอัตลักษณ์ทางเสียงไปเลย ลองจินตนาการถึงคนภาคเหนือ คนภาคอีสาน คนภาคใต้ที่มีสำเนียงถิ่นของตัวเอง ต้องปรับมาพูดสำเนียงกรุงเทพกันหมด ต่อไปสำเนียงถิ่นก็จะหายไป

แต่ปัญหาของดนตรีไทยจริง ๆ น่าจะเป็นที่ไม่มีระบบบันทึกโน้ตเพลงเป็นมาตรฐานมากกว่า หมายถึงดนตรีสากลจะบอกเลยว่า โน้ตเอเหนือโน้ตซีกลาง จะมีความถี่ 440 เฮิร์ต หรือที่เรียกว่า เอ440 แต่มาตรฐานนี้เพิ่งมากำหนดมาตรฐานศตวรรษที่ 19 นี่เอง ก่อนหน้านั้นเสียงเอเหนือโน้ตซีมีความถี่ตั้งแต่ 400 ไปถึง 450 ก็มี บางช่วงนิยมที่ความถี่ 435 ก็มี

แต่ของไทยใช้วิธีสืบทอดกันรุ่นต่อรุ่น ต่อเพลงจากครูทีละวรรค จดจำเสียงด้วยหู สมัยก่อนครูกับลูกศิษย์มีความสัมพันธ์ศรัทธาปสาทะกันเหนียวแน่น แต่เชื่อได้เลยว่าผ่านไปสักสามรุ่นสี่รุ่นเสียงก็จะเพี้ยนกันไปบ้างแล้ว

และการตั้งเสียงเครื่องดนตรีก็มาจากการจดจำ ดังนั้นเสียง 7 เสียง ที่แบ่งในดนตรีไทยอาจจะไม่ได้เป็น 7 เสียงเท่ากันอาจจะมีโน้ตบางตัวห่างจากบางตัวก็ได้ ขึ้นกับว่าเรียนมากับใครสำนักไหน ไม่ได้มีมาตรฐานชัดเจนว่าตั้งเสียงที่ระดับเสียงใด แต่ก็ยังเกาะกลุ่มกันอยู่บ้าง เคยอ่านผลวิจัยของใครสักคนว่าแถบภาคกลางก็ไม่ได้ตั้งเสียงห่างกันมาก แต่พอร่นระยะห่างไปหน่อยเริ่มเห็นความต่าง คล้ายดนตรีสากลที่เมื่อก่อนจะมาตกลงกันที่ เอ440 ก็เคยตั้งเสียงที่ความถี่ตั้งแต่ 400 ไปถึง 450 แต่ของไทยมีปัญหาตรงที่ระยะห่างระหว่างโน้ตก็มีระดับเสียงห่างไม่เท่ากันตามเหลื่อมล้ำกันไปตามแต่ละสำนักจะนิยม เรื่องนี้เกี่ยวกับกับฮาร์โมนิกส์โดยตรง โน้ตจะให้เสียงประสานออกมาเป็นอย่างไรกลมกลืนหรือขัดหู ตามลีลาของแต่ละสำนักจะวางต่างกัน ด้วยเหตุนี้ทำให้เครื่องดนตรีไทยเข้ากับเครื่องดนตรีสากลยากหน่อย จนถึงสมัยพระเจนดุริยางค์ ปรมาจารย์ดนตรีไทย (แต่ตัวท่านเป็นลูกครึ่งฝรั่ง) ได้ตั้งมาตรฐานเอาไว้ว่า ดนตรีไทยแบ่งเป็น 7 เสียงเท่า (น่าจะสมัยก่อน พ.ศ. 2500 ไม่นานนัก)

โดยส่วนตัวไม่ได้ต่อต้านหากใครจะปรับเสียงเครื่องดนตรีไทยให้เป็นระบบเสียงสากล เพราะเข้าใจธรรมชาติการเปลี่ยนแปลง อย่างคำว่า “ฉัน” เมื่อก่อนก็คงจะออกเสียงว่า ฉัน จริง แต่ตอนนี้ออกเสียงเป็น “ชั้น” ไปหมดใครออกเสียงว่า “ฉัน” ก็แปลกหูไปเสียแล้ว เพียงแต่เสียดายว่าระดับเสียงของดนตรีไทย 7 เสียงเท่า (ไม่มีครึ่งเสียง) นี้เป็นเอกลักษณ์ และไม่ว่าจะเล่นทางกลาง ทางใน ทางชวา ก็มี 7 เสียงนี้เหมือนกันทั้งสิ้น เป็นมรดกทางวัฒนธรรมจากภูมิปัญญาคนโบราณที่ไม่ควรจะหายไป แต่เสียง “ไทยแท้” คงจะไม่มีแล้ว เพราะการถ่ายทอดรุ่นสู่รุ่น คงมีความคลาดเคลื่อนไปบ้างจนไม่อาจหาเสียงอ้างอิงว่าเดิมทีตั้งเสียงกันอย่างไร หลัง ๆ มานี้เห็นตั้งเสียงโดยอ้างอิงโน้ตสากลอยู่ เช่นตั้งเสียงโดที่ 550 เฮิร์ต เพื่อให้เครื่องดนตรีทุกชิ้นในวงเดียวกันมีมาตรฐานเสียงเดียวกัน (แต่ก็ไม่ได้ตั้งเสียงโดที่ 550 เฮิร์ตเหมือนกันทุกสำนัก)

เรื่องเหล่านี้น่าสนใจและน่าติดตามศึกษาต่อไป

Advertisements

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.