ก็องดิด: ปรัชญนิยายกับโฆษณาชวนเชื่อต่างกันอย่างไร?


มีบทความแสดงความอมตะและคุณค่าของปรัชญนิยายเรื่องก็องดิดของวอลแตร์ โดยวัลยา วิวัฒน์ศร ผู้แปลเรื่องก็องดิดรวมอยู่ตอนท้ายของนิยายเรื่องนี้อยู่แล้ว (ฉบับพิมพ์ครั้งที่ ๕ สำนักพิมพ์มติชน มีนาคม พ.ศ. ๒๕๕๖)

แต่สิ่งที่ยังค้างคาอยู่ในใจคือ ก็องดิด เป็นนิยายโฆษณาชวนเชื่อ (propaganda) ที่ทำให้ผิดหวังเมื่อได้ลองอ่านครั้งแรกเมื่อประมาณ ๒๐ ปีที่แล้ว เหมือนเมื่อได้อ่าน อวสานการยุทธ์ เล่มสุดท้ายของนิยายชุดนาร์เนีย ความชื่นชอบที่มีต่อหนังสือในนิยายชุดนี้ทั้ง ๖ เล่มก่อนหน้านั้นหายไปหมด

เพราะรู้สึกว่ามันเป็นโฆษณาชวนเชื่อ

นิยาม โฆษณาชวนเชื่อ

การสื่อสารในรูปแบบต่าง ๆ เพื่อชักจูงความคิด วิสัยทัศน์ ของประชาชน (หรือผู้รับ) โดยนำเสนอเหตุผลเพียงบางด้านที่เป็นประโยชน์ตรงต่อความต้องการของผู้สื่อสาร โดยมักทำซ้ำและกระจายไปอย่างขว้างขวาง

ถ้านึกไม่ออก รายการโทรทัศน์ของคสช. ทุก ๑๘.๐๐ นาฬิกา ก็คือโฆษณาชวนเชื่อรูปแบบหนึ่ง

ก็องดิด ก็คือโฆษณาชวนเชื่อของวอลแตร์

ในก็องดิด เขาต้องการจะสื่อว่าลัทธิสุทรรศนนิยม (Optimism) ซึ่งวางรากฐานแนวคิดไว้โดยไลบ์นิซ เป็นสิ่งผิด ลัทธิสุทรรศนนิยมจะมีแนวคิดหลักว่า ทุกสิ่งที่เกิดมาในโลกนี้ล้วนดีอยู่แล้วด้วยพระประสงค์ของพระผู้เป็นเจ้า

เราจึงได้อ่านเรื่องตลกน่าเย้ยหยันของตัวละครที่ชื่ออาจาร์ยปองโกลศ ผู้เป็นตัวแทนของผู้เชื่อในลัทธิสุทรรศนนิยมในเรื่อง ผู้ที่…แม้จะติดเชื้อกามโรคก็ยังคิดว่าเป็นเรื่องดี

นี้เป็นสิ่งที่จำเป็นสำหรับโลกที่ดีที่สุดนี้ต่างหาก มันเป็นส่วนผสมที่ขาดไม่ได้ทีเดียว แม้โรคภัยนี้จะวางยาต้นกำเนิดแห่งเผ่าพันธุ์ และบ่อยครั้งทำให้สูญพันธุ์ รวมทั้งเป็นเครื่องกีดขวางจุดประสงค์ของธรรมชาติที่กำหนดให้มนุษย์สืบพันธุ์ก็ตาม แต่ถ้าโคลัมบัสไม่ได้ไปรับเชื้อมาจากเหาะแห่งหนึ่งในทวีปอเมริกาแล้วไซร้  เราคงไม่มีช็อคโกแลตกิน  และไม่มีแมลงโคชินีล ซึ่งให้สีม่วงชาดสำหรับวาดภาพ…

อาจารย์ปองโกลศมองโลกในแง่ดีได้ปานนั้น

ในช่วงต้นเรื่อง วอลแตร์อาศัยก็องดิดแสดงให้เห็นถึงความไร้ปัญญา งมงายของทั้งฝ่ายผู้บริหารประเทศและศาสนา จากนั้นกลางเรื่องก็นำก็องดิดไปสู่โลกในฝัน ของนักปรัชญาบริสุทธิ์บางท่าน (เช่นรุสโซ) เพื่อชี้ให้เห็นว่าโลกในฝันนั้นมีสิ่งไม่อภิรมย์ ป่าเถื่อน หรือไม่ก็ดีเกินไป อย่างคนในนครเอลโดราโด สุดท้ายก็องดิดกลับมาสู่โลกความเป็นจริง พร้อมกับเจริญเติบโตทางปัญญา (ตามที่วอลแตร์เห็นว่าถูกต้อง)

เราทุกคนล้วนยอมรับว่าวอลแตร์เป็นคนฉลาด และเคยทำสิ่งยิ่งใหญ่ไว้ในช่วงเวลาของเขา

แต่ก็องดิด ไม่ได้เป็นอะไรมากไปกว่าการเย้ยหยันผู้คนที่ทัศนคติไม่ตรงกับเขา และสร้างโฆษณาชวนเชื่อให้คนหันมาเชื่ออย่างที่เขาเชื่อ

สุดท้ายแล้ว วอลแตร์อาจจะอยากบอกเพียงว่า “จงทำสวนของเรา” คือทำงานของตัวเองไป อย่าไปคิดหรือยุ่งเกี่ยวกับอะไรอื่น แค่ทำหน้าที่ของเราในฐานะฟันเฟืองเล็ก ๆ ที่ช่วยให้สังคมหมุนเคลื่อนไปเท่านั้น

Advertisements

2 thoughts on “ก็องดิด: ปรัชญนิยายกับโฆษณาชวนเชื่อต่างกันอย่างไร?

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.